Strijkstok bij goede doelen: wat 689 jaarverslagen echt laten zien

Het middelste Nederlandse goede doel besteedde in 2024 85,6% van zijn uitgaven aan zijn eigen doelstelling. Van elke €100 die zo'n doel uitgeeft, gaat dus ruim €85 naar het werk zelf. De strijkstok bij goede doelen is veel kleiner dan het gevoel zegt. Maar er is een staart, en die is lang.

Dat zijn twee conclusies uit dezelfde cijfers, en ze horen bij elkaar. Wie er één van weglaat, verkoopt je een verhaal.

Wat de cijfers laten zien

We hebben de jaarverslagen over 2024 van 689 Nederlandse goede doelen naast elkaar gelegd. Van elk doel is één ding gerekend: welk deel van de uitgaven ging naar de doelstelling zelf?

De verdeling over die 689 doelen:

• Mediaan: 85,6%. Bij het middelste doel gaat ruim 85 cent van elke bestede euro naar het doel.
• Onderste kwart: onder 77,5%.
• Bovenste kwart: boven 92,4%.
• Volledige spreiding: 6,7% tot 100,0%.

De helft van alle onderzochte doelen zit dus tussen de 77,5% en 92,4%. Dat is een smalle band, en hij ligt hoog.

Zeg je "er blijft veel aan de strijkstok hangen" over de sector als geheel, dan klopt dat niet. Bij verreweg de meeste doelen komt het overgrote deel van je gift terecht waar je het bedoelde. De cijfers per sector staan op de pagina met de cijfers achter Nederlandse goede doelen.

En dan de staart

Nu het andere deel, want dat wordt in dit soort stukken meestal weggelaten.

Van die 689 doelen besteedden er twaalf minder dan de helft van hun uitgaven aan hun eigen doelstelling. Van elke euro die deze doelen uitgaven, kwam dus nog geen vijftig cent bij het doel zelf terecht.

Twaalf op 689 is ongeveer één op de 57. Klein, in verhouding. Maar niet nul, en dat is precies waarom het gevoel over de strijkstok ergens vandaan komt. Mensen die zoiets tegenkomen, of erover lezen, trekken die ene ervaring door naar de hele sector.

De onderkant van de verdeling begint bij 6,7%. Bij dat doel ging nog geen zeven cent van elke bestede euro naar de doelstelling.

Dat is geen reden om te stoppen met geven. Het is een reden om te weten welk doel je steunt.

Waarom een lager percentage niet meteen verspilling is

Hier gaat het vaak mis, ook bij mensen die het goed bedoelen.

Vergelijk het met aandelen kopen. Je koopt een stukje van een bedrijf omdat je verwacht dat je geld daar iets oplevert. Niemand eist dat zo'n bedrijf nul kosten maakt. Je kijkt of de kosten iets opleveren. Bij een goed doel mag je op dezelfde manier kijken: personeel, administratie en werving zijn de investering die het werk mogelijk maakt.

Een paar situaties waarin een lager percentage logisch is:

• Een jonge organisatie. Wie net begint, bouwt eerst iets op. De kosten lopen voor de uitgaven aan het doel uit.
• Een organisatie die investeert in werving. Dat drukt het percentage nu, maar levert de komende jaren meer op om te besteden.
• Onderzoek en verantwoording. Uitzoeken wat werkt kost geld, en levert pas later resultaat.

Een doel dat verstandig investeert, kan volgend jaar meer besteden. Een doel dat nergens geld aan uitgeeft, bereikt meestal ook weinig. Het percentage is dus een startpunt voor je vraag, geen eindoordeel.

Vergelijk binnen de sector, niet daarbuiten

Eén percentage zegt weinig zonder context. Sectoren verschillen namelijk structureel van elkaar.

Van de onderzochte doelen liggen ontwikkelingssamenwerking (72 doelen, mediaan 91,0%) en humanitair werk en mensenrechten (153 doelen, mediaan 89,7%) het hoogst. Welzijn (175 doelen, mediaan 82,4%) en gezondheid (112 doelen, mediaan 80,2%) liggen het laagst.

Dat verschil van bijna elf procentpunt tussen de hoogste en laagste sector gaat niet over goed of slecht bestuur. Het gaat over wat het werk kost. Onderzoek naar een ziekte loopt nu eenmaal anders dan noodhulp uitdelen.

Een gezondheidsdoel op 82% doet het dus bovengemiddeld in zijn eigen sector, terwijl datzelfde percentage bij ontwikkelingssamenwerking juist aan de lage kant is. Vergelijk daarom altijd binnen de sector.

Zo kijk je het zelf na

De rekensom zelf is klein. Pak het jaarverslag van je doel, zoek het bedrag dat aan de doelstelling is besteed, en deel het door de totale lasten. Leg de uitkomst naast de mediaan van 85,6% en naast doelen in dezelfde sector. Hoe je dat stap voor stap doet, staat in hoeveel van je gift echt aankomt.

Twee dingen om daarbij te onthouden: vergelijk binnen de sector, en kijk naar meerdere jaren. Eén jaar kan een uitschieter zijn, bijvoorbeeld door een grote eenmalige gift of een reorganisatie.

Wat je hieraan hebt

De strijkstok is geen sectorbreed probleem. Bij de meeste Nederlandse goede doelen komt het overgrote deel van je gift terecht waar je het bedoelde, en dat mag ook eens gezegd worden.

Maar "de meeste" is niet "alle". Het verschil tussen een doel op 92% en een doel op 60% is echt, en je ziet het niet aan de folder, de reclame of de fondsenwerver aan de deur. Je ziet het aan het jaarverslag. En dat is openbaar.

Eén zin om te onthouden: de strijkstok is geen sectorprobleem, maar een 1-op-57-probleem, en het jaarverslag van jouw doel is openbaar.

Benieuwd waar jouw doel staat? Zoek je goede doel op en leg het naast de rest van zijn sector.

Alle cijfers in dit artikel zijn op basis van openbare jaarverslagen over 2024, gerekend over 689 Nederlandse goede doelen met een gepubliceerde besteding aan de doelstelling. Op 24 juli 2026 hebben we dubbele registraties samengevoegd. Sindsdien rekenen we met 683 doelen en komt de mediaan uit op 85,7% in plaats van 85,6%. Het aantal doelen dat minder dan de helft besteedde, blijft twaalf.