Hoeveel van je gift komt echt aan?

Bij het middelste Nederlandse goede doel ging in 2024 85,6% van de uitgaven naar het doel zelf. Een kwart van de doelen zat boven de 92,4%, een kwart onder de 77,5%. Hoeveel van je gift echt aankomt, staat dus gewoon in het openbare jaarverslag. Je moet alleen weten waar je kijkt.

Wat "aankomen" precies betekent

Niet elke stichting in Nederland hoeft dit te laten zien. Voor ANBI's geldt een wettelijke publicatieplicht: de Belastingdienst verplicht een openbaar overzicht van baten en lasten, met een uitsplitsing naar doelstelling, werving en beheer. CBF-erkende doelen gaan verder en rapporteren volgens RJ650, de richtlijn voor fondsenwervende instellingen, met een nog fijnere uitsplitsing. Zonder een van beide heeft een organisatie deze plicht niet.

Bij een erkend goed doel legt het jaarverslag dus vast waar het geld heen ging. Een deel van de uitgaven gaat naar de doelstelling: het werk waarvoor je geeft. De rest gaat naar het werven van nieuwe donateurs en naar beheer en administratie.

Het aandeel dat naar de doelstelling gaat, heet het bestedingspercentage. Besteedt een doel 85 cent van elke uitgegeven euro aan het werk zelf, dan blijft er 15 cent over voor werving en organisatie.

Strikt genomen volgt dat cijfer dus niet jouw ene euro, maar alle uitgaven van de organisatie samen. Toch is het de eerlijkste indicatie die er is. Het komt uit een openbaar document, het wordt elk jaar opnieuw vastgelegd, en je kunt het bij elk doel opzoeken.

Wat de jaarverslagen over 2024 laten zien

Voor 689 Nederlandse goede doelen is het bestedingspercentage over 2024 bekend, op basis van hun openbare jaarverslagen. De verdeling:

• De helft besteedde 85,6% of meer aan de doelstelling.
• Een kwart zat boven de 92,4%, een kwart onder de 77,5%.
• De uitersten lopen van 6,7% tot 100%.

De meeste doelen besteden dus een hoog aandeel aan hun doel. Maar de staart is lang: 12 van de 689 doelen besteedden minder dan de helft van hun uitgaven aan hun doel. Dat is ongeveer 1 op de 57.

Wat dat verschil betekent voor jou? Stel dat je €15 per maand geeft. Bij een doel op het bovenste kwartiel wordt van elke uitgegeven euro ruim 92 cent aan het werk besteed, bij een doel op het onderste kwartiel 77 cent. Zelfde gift, zelfde motivatie, en toch gaat je geld heel anders werken.

De verschillen tussen sectoren zijn ook groot. Ontwikkelingsorganisaties zitten het hoogst (mediaan 91,0%, over 72 doelen), gezondheidsdoelen het laagst (mediaan 80,2%, over 112 doelen). Een percentage zegt daarom pas iets als je het vergelijkt met doelen die hetzelfde soort werk doen. Alle verdelingen staan op de cijferpagina van Donaflow.

Waarom een lager percentage geen verspilling hoeft te zijn

Nu zou je kunnen denken: dan kies ik gewoon het doel met het hoogste percentage. Zo simpel is het niet.

Een organisatie zonder overhead is als een auto zonder motorolie: hij loopt vroeg of laat vast. Zonder mensen, administratie en goede bedrijfsvoering kan een goed doel niet veilig of effectief werken. Een doel dat vandaag investeert in het werven van vaste donateurs, heeft volgend jaar een stabielere basis. Een doel dat aan onderzoek uitgeeft, weet beter wat werkt.

Het probleem is niet dat er kosten zijn. Het probleem is dat we die kosten bijna nooit naast de resultaten leggen. Kijk daarom verder dan één getal:

• Vergelijk binnen dezelfde sector. Noodhulp en onderzoek hebben nu eenmaal andere kostenstructuren.
• Kijk naar meerdere jaren. Eén jaar kan een uitschieter zijn.
• Lees de toelichting. Het jaarverslag legt uit hoe de cijfers zo zijn gekomen.

Net ingeschreven? Dan ligt het even anders

Er is één situatie waarin je gift de eerste tijd ergens anders heen gaat dan je denkt. Ik heb het zelf jaren gedaan, dus ik mag het zeggen.

Als je op straat of aan de telefoon ja zegt tegen een nieuw goed doel, gaan de eerste twee jaar van je donatie vaak vooral naar het wervingsbureau dat je inschreef. Niet naar het doel zelf. Follow the Money zocht het uit. Het is volkomen legaal, en de meeste mensen weten het niet. Goede doelen betalen soms wel tien tot vijftien keer het maandbedrag voor één nieuwe donateur. Stop je binnen die termijn, dan is je geld vooral naar de werving gegaan.

Dit is geen reden om te stoppen met geven. Het is een reden om bewust te kiezen. Een doel dat je zelf uitzoekt en lang trouw blijft, is veel meer waard dan een impulsieve ja bij de supermarkt. Word je benaderd? Zeg gewoon: ik denk erover na en zoek het thuis even op. Een goed doel dat het waard is, is er over een week ook nog.

Zo controleer je het zelf

In elf jaar fondsenwerving heb ik bijna niemand gesproken die het jaarverslag van zijn goede doel echt opensloeg. Niet omdat het mensen niet interesseert, maar omdat het gedoe is: het document opzoeken, de juiste post vinden, zelf rekenen.

Wil je het toch zelf doen? Zo werkt het:

1. Zoek het jaarverslag op de website van het doel, meestal onder "verantwoording" of "financiën".
2. Zoek de post "besteed aan doelstelling" en zet die af tegen de totale uitgaven.
3. Vergelijk de uitkomst met doelen in dezelfde sector.
4. Herhaal het voor een eerder jaar, zodat je geen uitschieter te pakken hebt.

Geen zin om honderden pagina's door te spitten? Dat snap ik. Daarom doet Donaflow dat werk voor je: we zetten de openbare cijfers van 709 CBF- of ANBI-erkende goede doelen naast elkaar. Zo begin je bij de vraag die telt: komt mijn geld terecht waar ik het bedoel?

Vergelijk je goede doelen op Donaflow en zie in 30 seconden waar jouw euro heen gaat.